Mắt bị giật, hay chính xác hơn là co giật mí mắt, là hiện tượng khá phổ biến mà nhiều người từng gặp. Bạn có thể cảm thấy mí mắt trên hoặc mí mắt dưới rung nhẹ, co liên tục hoặc giật từng nhịp trong vài giây, vài phút. Có những trường hợp hiện tượng này chỉ xuất hiện thoáng qua rồi biến mất, nhưng đôi khi nó kéo dài nhiều ngày khiến người bệnh cảm thấy khó chịu và lo lắng.
Thực tế, không phải mọi trường hợp giật mắt đều giống nhau. Một số dạng co thắt mí mắt mạnh hơn hoặc lan sang các cơ khác trên khuôn mặt có thể liên quan đến rối loạn vận động hoặc vấn đề thần kinh cần được bác sĩ đánh giá. Vì vậy, hiểu rõ nguyên nhân tại sao mắt bị giật và dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp bạn xử lý đúng cách, thay vì quá lo lắng hoặc chủ quan.
Hiểu về thực chất của mắt bị giật
Nói theo cách thông thường, “mắt bị giật” thường được dùng để chỉ hiện tượng các cơ quanh mí mắt co thắt không tự chủ. Trên thực tế, tìm hiểu về tại sao mắt bị giật cho thấy, nguyên nhân chính là khi nhãn cầu không nhất thiết phải “giật”; phần thường chuyển động chính là cơ của mí mắt.
Dạng phổ biến nhất là myokymia mí mắt. Người bệnh có thể cảm nhận như mí mắt rung nhẹ, nhấp nháy hoặc gợn sóng. Hiện tượng này thường xuất hiện ở một mắt tại một thời điểm và có thể liên quan đến cả mí trên lẫn mí dưới, trong đó mí dưới thường gặp hơn. Các cơn co giật thường chỉ kéo dài vài giây đến vài phút, dù một số người có thể bị kéo dài hàng giờ hoặc tái diễn trong nhiều ngày.
Ngoài myokymia, y khoa còn phân biệt một số dạng co giật khác như co thắt mi lành tính, co thắt nửa mặt và một số dạng co cơ khác. Những tình trạng này có đặc điểm và nguyên nhân khác nhau, vì vậy không nên coi mọi hiện tượng “mắt giật” là cùng một bệnh.
Những nguyên nhân khiến mặt bị giật
Thiếu ngủ và mệt mỏi
Một trong những nguyên nhân mắt bị giật thường gặp nhất là cơ thể bị thiếu ngủ hoặc làm việc quá sức. Khi ngủ không đủ, hệ thần kinh và các cơ có thể trở nên dễ bị kích thích hơn. Nếu bạn phải thức khuya nhiều ngày, làm việc liên tục, lái xe đường dài hoặc vận động quá sức, hiện tượng co giật mí mắt có thể xuất hiện thường xuyên hơn.
Cleveland Clinic liệt kê thiếu ngủ, mệt mỏi và kiệt sức trong nhóm những yếu tố phổ biến liên quan đến myokymia. Đây cũng là lý do nhiều người nhận thấy mắt bắt đầu giật sau những đêm ngủ muộn hoặc trong giai đoạn làm việc căng thẳng. Trong trường hợp này, cách đơn giản nhất là điều chỉnh lại lịch nghỉ ngơi. Khi cơ thể phục hồi, tình trạng giật mí thường giảm dần.
Căng thẳng, lo âu
Stress là một yếu tố rất thường gặp ở người bị giật mí mắt. Khi căng thẳng, cơ thể có thể ở trạng thái kích thích kéo dài. Điều này ảnh hưởng đến hệ thần kinh và khiến một số nhóm cơ dễ xuất hiện những cơn co thắt nhỏ. Mayo Clinic và Cleveland Clinic đều xem stress là một yếu tố có thể kích hoạt hoặc làm nặng thêm tình trạng giật mí.
Những người đang chịu áp lực từ công việc, học tập, tài chính hoặc thiếu thời gian nghỉ ngơi có thể nhận thấy mí mắt giật thường xuyên hơn. Stress cũng thường đi kèm với thiếu ngủ, uống nhiều cà phê hoặc nhìn màn hình trong thời gian dài. Khi nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc, khả năng giật mí càng dễ tăng.
Uống quá nhiều caffeine
Caffeine có trong cà phê, trà, một số loại nước tăng lực và nhiều sản phẩm khác. Sử dụng ở mức phù hợp với từng người thường không gây vấn đề, nhưng tiêu thụ quá nhiều có thể khiến cơ thể kích thích hơn và góp phần gây co giật mí.
Trong những tin tức 24h thống kê của tổ chức y tế thế giới, một số người có thể đặc biệt nhạy cảm với caffeine. Chẳng hạn, uống nhiều cà phê vào buổi chiều hoặc tối vừa có thể làm khó ngủ, vừa gián tiếp khiến tình trạng thiếu ngủ trở nên nghiêm trọng hơn. Nếu nhận thấy mắt thường giật sau khi uống nhiều cà phê, bạn có thể thử giảm lượng caffeine trong vài ngày và theo dõi sự thay đổi.
Căng mắt do sử dụng điện thoại, máy tính
Trong cuộc sống hiện đại, thời gian sử dụng màn hình ngày càng nhiều. Làm việc trước máy tính, học trực tuyến, chơi game hoặc dùng điện thoại liên tục có thể dẫn đến mỏi mắt và khô mắt, từ đó làm tăng cảm giác khó chịu quanh vùng mắt.
Khi tập trung nhìn màn hình, nhiều người có xu hướng chớp mắt ít hơn. Điều đó có thể làm bề mặt mắt khô hơn, đặc biệt khi làm việc trong phòng điều hòa hoặc môi trường có gió. Vì vậy, nếu mắt giật sau nhiều giờ sử dụng máy tính, nguyên nhân có thể không nằm ở “dây thần kinh mắt yếu” mà đơn giản là mắt đang bị quá tải hoặc kích ứng.
Khô mắt
Khô mắt là tình trạng khá phổ biến, nhất là ở người lớn tuổi, người sử dụng thiết bị số nhiều giờ mỗi ngày, người đeo kính áp tròng hoặc thường xuyên ở trong môi trường điều hòa.
Khi bề mặt mắt bị khô, cơ thể có thể phản ứng bằng cách tăng chớp mắt và gây khó chịu. Kích ứng bề mặt mắt cũng là một yếu tố có thể kích hoạt giật mí.
Người bị khô mắt thường có thêm các triệu chứng như cảm giác cộm, nóng rát, như có dị vật trong mắt, chảy nước mắt phản xạ hoặc nhìn mờ dao động. Nếu giật mắt đi kèm những biểu hiện này, nên chú ý nhiều hơn đến sức khỏe bề mặt mắt thay vì chỉ tập trung vào hiện tượng co giật.
Mắt bị kích ứng
Khói bụi, gió, ánh sáng mạnh, ô nhiễm không khí hoặc một số sản phẩm mỹ phẩm có thể gây kích ứng mắt. Ví dụ, một người làm việc ngoài trời trong môi trường nhiều bụi hoặc đi đường mà không bảo vệ mắt có thể bị kích ứng và sau đó xuất hiện cảm giác giật mí. Nếu nghi ngờ tác nhân môi trường, hãy hạn chế tiếp xúc, giữ vệ sinh vùng mắt và tránh dụi mắt.
Rượu và nicotine
Rượu và nicotine cũng có thể liên quan đến hiện tượng tại sao mắt bị giật. Mayo Clinic liệt kê cả rượu và nicotine trong số những tác nhân có thể kích hoạt myokymia. Ở một số người, việc giảm hoặc tránh các chất kích thích này có thể làm tần suất co giật giảm đi.
Một số loại thuốc tác động
Trong một số trường hợp, giật mí có thể là tác dụng phụ của thuốc. Mayo Clinic lưu ý rằng một số loại thuốc, đặc biệt những thuốc tác động lên hệ thần kinh, có thể liên quan đến co giật mí.
Tuy nhiên, không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì xuất hiện tình trạng giật mắt. Nếu hiện tượng bắt đầu sau khi sử dụng một loại thuốc mới hoặc thay đổi liều thuốc, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để đánh giá mối liên quan.
Các vấn đề về mắt như viêm bờ mi
Viêm bờ mi, khô mắt và một số tình trạng gây kích ứng mắt có thể đi kèm với co giật mí. Viêm bờ mi thường liên quan đến vùng chân lông mi và tuyến dầu ở mí mắt. Người bệnh có thể thấy mắt đỏ, ngứa, rát, có vảy hoặc cặn ở chân mi.
Trong trường hợp này, chỉ nghỉ ngơi có thể chưa đủ. Việc xử lý nguyên nhân gây viêm và chăm sóc mí mắt đúng cách mới có thể giúp giảm triệu chứng lâu dài.
Cách giảm tình trạng mắt bị giật tại nhà
Ngủ đủ và nghỉ ngơi
Đây là một trong những biện pháp đơn giản nhất. Hãy ưu tiên giấc ngủ đều đặn, hạn chế thức khuya kéo dài và dành thời gian nghỉ trong ngày nếu công việc đòi hỏi tập trung cao.
Giảm caffeine
Nếu uống nhiều cà phê, trà hoặc nước tăng lực, có thể giảm dần lượng sử dụng và theo dõi xem tình trạng co giật có cải thiện hay không. Mayo Clinic khuyến nghị giảm caffeine trong trường hợp giật mí.
Giảm căng thẳng
Các hoạt động thư giãn, vận động nhẹ, đi bộ, hít thở sâu hoặc sắp xếp lại lịch làm việc có thể giúp giảm stress. Mục tiêu không chỉ là làm mắt hết giật mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể.
Cho mắt nghỉ khi dùng màn hình
Khi làm việc với máy tính hoặc điện thoại, nên thường xuyên nhìn xa khỏi màn hình, chớp mắt đầy đủ và điều chỉnh ánh sáng phù hợp. Nếu mắt khô hoặc khó chịu kéo dài, nên được chuyên gia mắt đánh giá.
Tránh dụi mắt
Dụi mắt có thể làm tăng kích ứng, đặc biệt khi mắt đang khô hoặc tiếp xúc với bụi. Hãy giữ tay sạch và hạn chế chạm vào vùng mắt.
Bảo vệ mắt khỏi bụi và ánh sáng
Trong môi trường nhiều bụi, gió hoặc ánh sáng mạnh, kính bảo vệ phù hợp có thể giúp giảm kích ứng. Mayo Clinic cũng ghi nhận các yếu tố như ánh sáng mạnh, gió và ô nhiễm có thể kích hoạt myokymia.
Những tình trạng hiếm gặp có thể gây giật mắt
Phần lớn khi tìm hiểu về tại sao mắt bị giật đã cho thấy một số người không mắc bệnh thần kinh nghiêm trọng. Tuy nhiên, một số bệnh lý thần kinh có thể đi kèm với triệu chứng này. Mayo Clinic lưu ý rằng trong các trường hợp đó, giật mắt thường đi cùng những dấu hiệu khác. Một số bệnh được đề cập gồm liệt Bell, rối loạn trương lực cơ, đa xơ cứng, bệnh Parkinson hoặc một số rối loạn vận động khác.
Điều quan trọng là không nên tự suy luận rằng chỉ cần mắt giật đã đồng nghĩa với mắc một trong những bệnh nói trên. Những nguyên nhân nghiêm trọng này tương đối hiếm và thường có thêm triệu chứng đặc trưng.
Cleveland Clinic cũng lưu ý rằng myokymia rất thường gặp và phần lớn là vô hại; chỉ trong một số ít trường hợp mới liên quan đến vấn đề nghiêm trọng hơn.
Kết luận
Tóm lại, những nội dung trên đây là làm rõ những vấn đề cần hỏi đáp về mặt bị giật. Thực tế, mắt bị giật là triệu chứng phổ biến và trong phần lớn trường hợp không phải dấu hiệu của bệnh nguy hiểm. Dạng thường gặp nhất là myokymia mí mắt, có thể xuất hiện khi cơ thể thiếu ngủ, mệt mỏi, căng thẳng, uống nhiều caffeine, hút thuốc, sử dụng màn hình quá lâu, bị khô mắt hoặc tiếp xúc với các tác nhân gây kích ứng.
Nếu hiện tượng chỉ xuất hiện thoáng qua rồi biến mất, bạn thường không cần quá lo lắng. Nhưng khi triệu chứng dai dẳng, tăng dần hoặc đi kèm bất thường khác, thăm khám bác sĩ mắt hoặc nhân viên y tế là cách phù hợp để xác định chính xác nguyên nhân.
Nguồn: Sưu tầm
